Hierarchia inteligencji. Dlaczego A.I. jest głupsze od mrówki?

A ja mam się zachwycać, że maszyna napisała maila. Że ułożyła tekst, który brzmi mądrze, choć nigdy nie widziała wody, betonu ani mlecza. Że podobno zastąpi człowieka, chociaż bez człowieka nie wie nawet, po co miałaby cokolwiek pisać.

Drabina

Wyobraźmy sobie drabinę. Na samej górze stoi człowiek, który potrafi myśleć o rzeczach, których nie da się dotknąć. Muzyka, liczba, sprawiedliwość, piękno. Żadnej z nich nie położysz na stole, a jednak to one porządkują wszystko, co na stole leży. Kompozytor słyszy symfonię, zanim zagra pierwszy instrument. Inżynier widzi most, zanim powstanie pierwszy filar. To jest szczyt: idea, która wyprzedza materię.

Szczebel niżej są zwierzęta. Mrówka nie zna pojęcia „miasto", a mimo to w mieście świetnie sobie radzi. Znajdzie okruch w szczelinie chodnika, wróci do mrowiska tą samą drogą i zaprowadzi tam resztę. Pies wie, kiedy właściciel jest smutny, choć nikt mu tego nie wytłumaczył. Zwierzę rozpoznaje kontekst i robi to, do czego zostało stworzone, nawet jeśli wszystko wokół zalano betonem. Jego myślenie jest spójne z rzeczywistością.

Jeszcze niżej rośliny. Nie myślą w naszym rozumieniu, ale odpowiadają na świat bezbłędnie. Korzeń idzie do wody. Liść obraca się do światła. „Chwast" wypycha kamień, bo ma cel i zna kierunek.

Na samym dole jest A.I. Nie widzi niczego. Nie zna wody, światła ani smutku. Liczy, co zwykle występuje po czym. Na pytanie odpowiada średnią z tego, co już kiedyś napisano. Cel wyznacza mu człowiek, kontekst wyznacza mu człowiek, a ocenę wyniku też wydaje człowiek.

Gdzie maszyna wygrywa?

Skoro A.I. jest tak nisko, skąd ten zachwyt? Bo widzimy je w miejscach, które sami przygotowaliśmy. Magazyn z ponumerowanymi regałami. Fabryka, w której każdy ruch powtarza się co cztery sekundy. Autostrada z namalowanymi pasami. Dyskont, gdzie każdy produkt ma kod. To są środowiska zbudowane tak, żeby nie trzeba było w nich myśleć. Nieludzkie dla człowieka, idealne dla mechanizmu.

Robotycy znają to od dawna i nazywają paradoksem Moraveca (Wikipedia). Hans Moravec opisał go w 1988 roku w książce „Mind Children”:

Stosunkowo łatwo sprawić, żeby komputer osiągał wyniki dorosłego w testach inteligencji albo w warcabach. Trudno albo wręcz nie da się dać mu umiejętności rocznego dziecka, jeśli chodzi o postrzeganie i poruszanie się.

Szachy i rachunki maszynie przychodzą łatwo. Przejść po nierównej trawie, podnieść kubek albo rozpoznać mamę w półmroku jest dla niej piekielnie trudne. Wypuść A.I. w prawdziwy las i zostaje z niego reaktywna statystyka.

Ten sam robot, ta sama kamera. Przesuń suwak i zobacz, co zostaje, kiedy znika środowisko zbudowane dla maszyny.

MagazynLas

Zygmunt Bauman nazwał nasze czasy „płynną nowoczesnością". Nic nie jest trwałe, wszystko można renegocjować, prawdą staje się to, co akurat obowiązuje. A.I. jest idealnym dzieckiem takiego świata. Jego prawda to prawda statystyczna, czyli wynik głosowania tekstów, w którym nikt nie odpowiada za wynik.

Tymczasem mlecz spod krawężnika o nic nie głosuje. Woda w szczelinie też nie.

Rzeczywistość nie negocjuje. Nie zmienia zdania pod wpływem argumentów, nastroju ani liczby zwolenników. Dlatego można jej zaufać.

Mięśnie, których nie używamy

Samochody odebrały nam nogi. Przetworzone jedzenie odebrało nam umiar. Biurko odebrało nam kręgosłup. Żadna z tych rzeczy nie zaatakowała nas siłą. Po prostu przestaliśmy używać tego, co mieliśmy, a mięsień nietrenowany zanika. Tak działa ciało i nie ma w tym żadnej tragedii, jest tylko prawo.

Z myśleniem jest identycznie. Kiedy oddajemy je maszynie, zamiast myślenia zostaje nam zgadywanie i recenzowanie wyniku. Wpisuję pytanie, dostaję odpowiedź, oceniam, czy „brzmi dobrze". Nie wiem, skąd się wzięła. Nie potrafię jej sprawdzić. Nie umiałbym dojść do niej sam.

Widzę to w szkole od lat, na długo przed A.I. Testy wielokrotnego wyboru, punkty, odznaki, gry. Dziecko szybko się uczy, że trzeba trafić w klucz. Uczy się mechaniki zadania, a samo zrozumienie staje się zbędnym kosztem. Maszyna niczego nam nie zabrała. Sami zostawiliśmy brak, a ona go tylko wypełniła.

A.I. wygra tam, gdzie człowiek się poddał

Nie boję się, że maszyna zastąpi człowieka, który myśli. Boję się, że wyhodujemy człowieka, którego da się zastąpić.

Dlatego w KidsPRO dzieci nie zgadują. Piszą program, uruchamiają go i patrzą, co zrobi robot na prawdziwym stole, z prawdziwym tarciem i prawdziwą baterią, która akurat jest słabsza niż wczoraj. Coś nie wychodzi, więc poprawiają. Potem jeszcze raz. Werdykt wydaje rzeczywistość, a program musi się do niej dostosować. Tego nie da się wygenerować. To trzeba zrozumieć.

Na szczycie drabiny jest miejsce dla każdego dziecka. Pod jednym warunkiem: że samo będzie po niej wchodzić.